Đăng ngày · Cập nhật
Tiêu chuẩn ATEX và IECEx quy định cách chọn, chứng nhận và lắp đặt thiết bị dùng trong khu vực có khí, hơi hoặc bụi dễ cháy nổ – kho xăng dầu, trạm LPG, nhà máy hóa chất, sơn, dung môi, silo bột. Với kỹ sư đo lường, câu hỏi thực tế là: vị trí lắp thuộc vùng nào, thiết bị cần nhãn Ex gì, và đấu nối thế nào để giữ nguyên tính chống nổ. Bài này trả lời ba câu hỏi đó.
ATEX, IECEx và tiêu chuẩn Việt Nam
Mục lục
- ATEX là quy định của EU: Chỉ thị 2014/34/EU cho thiết bị (nhà sản xuất) và Chỉ thị 1999/92/EC cho người sử dụng (phân vùng, an toàn lao động). Thiết bị đạt ATEX mang dấu CE và ký hiệu Ex hình lục giác.
- IECEx là hệ thống chứng nhận quốc tế dựa trên bộ tiêu chuẩn IEC 60079 (khí, bụi). Chứng chỉ IECEx tra cứu công khai trên website IECEx.
- Việt Nam chấp nhận bộ IEC 60079 thành các TCVN tương ứng (bộ TCVN 10888) và có quy định quản lý an toàn cho thiết bị phòng nổ trong một số lĩnh vực; dự án dầu khí thường yêu cầu ATEX và/hoặc IECEx trong đặc tính kỹ thuật.
Phân vùng nguy hiểm
| Khí/hơi | Bụi | Mô tả | Mức bảo vệ thiết bị (EPL) |
|---|---|---|---|
| Zone 0 | Zone 20 | Môi trường dễ nổ tồn tại liên tục hoặc thời gian dài (trong bồn chứa dung môi) | Ga / Da |
| Zone 1 | Zone 21 | Có thể xuất hiện khi vận hành bình thường (quanh van xả, điểm nạp) | Gb / Db |
| Zone 2 | Zone 22 | Không xuất hiện khi vận hành bình thường, nếu có thì ngắn | Gc / Dc |
Phân vùng là trách nhiệm của chủ cơ sở, dựa trên đánh giá nguồn phát thải và thông gió (IEC 60079-10-1 cho khí, 60079-10-2 cho bụi). Không có bản vẽ phân vùng thì không thể chọn thiết bị đúng.
Đọc nhãn Ex
Ví dụ nhãn: II 1G Ex ia IIC T4 Ga.
- II 1G (ký hiệu ATEX): nhóm II (không phải mỏ hầm lò), loại 1, môi trường khí.
- Ex ia: kiểu bảo vệ an toàn tia lửa (intrinsic safety) mức “ia”.
- IIC: nhóm khí. IIA (ví dụ propan) < IIB (ethylene) < IIC (hydro, acetylen) – thiết bị IIC dùng được cho IIB và IIA.
- T4: cấp nhiệt độ – nhiệt độ bề mặt tối đa 135 °C; phải thấp hơn nhiệt độ tự bốc cháy của chất trong khu vực.
- Ga: EPL, dùng được tới Zone 0.
| Cấp T | T1 | T2 | T3 | T4 | T5 | T6 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Bề mặt tối đa | 450 °C | 300 °C | 200 °C | 135 °C | 100 °C | 85 °C |
Các kiểu bảo vệ thường gặp với thiết bị đo
| Ký hiệu | Kiểu bảo vệ | Ghi chú thực tế |
|---|---|---|
| Ex d / db | Vỏ chống cháy (flameproof) | Vỏ chịu được vụ nổ bên trong; phải dùng gland Ex d đúng chủng loại, không làm trầy mặt lắp ghép |
| Ex e / eb | Tăng cường an toàn | Hộp đấu dây, đầu cực |
| Ex ia / ib / ic | An toàn tia lửa | Giới hạn năng lượng trong mạch; phổ biến nhất cho transmitter 4–20 mA |
| Ex t | Bảo vệ bằng vỏ cho bụi | Thiết bị trong silo, khu bụi |
| Ex p, Ex m | Thổi áp, đúc kín | Tủ phân tích, linh kiện nhỏ |
Mạch an toàn tia lửa (Ex i): đấu nối đúng
Transmitter Ex ia chỉ an toàn khi đi cùng hàng rào Zener hoặc bộ cách ly an toàn tia lửa đặt ở vùng an toàn. Kiểm tra tương thích thông số (entity concept):
- Uo ≤ Ui, Io ≤ Ii, Po ≤ Pi (thông số đầu ra của bộ cách ly ≤ thông số đầu vào cho phép của thiết bị hiện trường).
- Co ≥ Ci + C cáp; Lo ≥ Li + L cáp (điện dung, điện cảm cho phép đủ lớn để chứa cả thiết bị và cáp).
- Cáp mạch Ex i tách biệt, thường vỏ màu xanh dương; không đi chung với mạch không an toàn tia lửa.
Hướng dẫn đấu dây 4–20 mA tham khảo đấu dây cảm biến áp suất 4–20 mA.
Quy trình chọn thiết bị
- Lấy bản vẽ phân vùng → xác định Zone và EPL yêu cầu.
- Xác định nhóm khí/bụi và cấp nhiệt độ từ dữ liệu chất (SDS).
- Chọn kiểu bảo vệ phù hợp hệ thống (Ex i cho tín hiệu, Ex d cho thiết bị công suất).
- Kiểm tra chứng chỉ ATEX/IECEx đúng model, đúng phiên bản, còn hiệu lực; đọc mục “điều kiện sử dụng đặc biệt” (ký hiệu X).
- Lắp đặt, kiểm tra theo IEC 60079-14 và bảo trì, kiểm tra định kỳ theo IEC 60079-17 bởi người có năng lực.
Thiết bị có phiên bản Ex: transmitter áp suất (ví dụ Cerabar PMC71B), đo mức Georgin; xem thêm cảm biến mức cho hóa chất.
Xem thêm: Cảm Biến Áp Suất Là Gì? Nguyên Lý, Phân Loại, Cách Chọn, Lắp Đặt Và Đấu Dây
Xem thêm: Công tắc áp suất: các loại, cách chọn và giá tham khảo 2026.
Cần thiết bị cho ứng dụng này?
Cần thiết bị đo cho khu vực Zone 0/1/2? Xem cảm biến áp suất, đo mức đạt chuẩn ATEX/IECEx. Tư vấn chọn model miễn phí, báo giá trong 24 giờ: 0879 848 668 hoặc gửi yêu cầu báo giá.
Câu hỏi thường gặp
Thiết bị không có Ex có thể đặt trong hộp kín rồi dùng ở vùng nổ?
Không. Bộ thiết bị phải được chứng nhận như một tổng thể; tự chế vỏ không tạo ra tính chống nổ.
Sửa chữa thiết bị Ex d tại chỗ được không?
Chỉ theo hướng dẫn hãng và IEC 60079-19; sai lệch khe hở mặt lắp ghép làm mất tính chống cháy.
Đọc thêm: CE Marking Là Gì; Hệ thống SCADA giám sát kho bồn xăng dầu và hóa chất.
| Cần thiết bị đo cho khu vực nguy hiểm cháy nổ? Gửi bản vẽ phân vùng và yêu cầu – HOANTRANTDH tư vấn thiết bị có chứng nhận Ex phù hợp theo hồ sơ hãng. Hotline/Zalo: 0879 848 668 · Email: sales@hoantrantdh.com · hoantrantdh.com |
Giảm dừng máy ngoài kế hoạch cho nhà máy của bạn
HOANTRANTDH triển khai giải pháp bảo trì dự đoán cho bơm, động cơ và thiết bị quay: cảm biến rung không dây, giám sát dầu, phân tích tín hiệu điện, điều khiển bơm thông minh. Khảo sát miễn phí tại nhà máy.
Bảo trì dự đoán cho bơm & thiết bị quay → · Tính chi phí dừng máy →
Cần báo giá hoặc tư vấn kỹ thuật?
Để lại thông tin, kỹ sư HOANTRANTDH sẽ liên hệ trong giờ làm việc.
BÀI VIẾT LIÊN QUAN
Thiết bị đo mức phao TKWL-1800 của Anhui Tiankang là transmitter đo mức liên tục dùng phao, xuất 4–20 mA 2 dây có HART. Phao nổi trên bề mặt chất lỏng và trượt dọc ống dẫn hướng; vị trí phao được chuyển thành tín hiệu điện. Đây là giải pháp đơn giản, dễ hiểu và […]
Thiết bị đo mức điện dung TKWL-1700 của Anhui Tiankang là transmitter đo mức liên tục bằng điện cực (que hoặc cáp) nhúng vào bồn, xuất 4–20 mA 2 dây. Phương pháp điện dung đơn giản, không có bộ phận chuyển động, chịu được nhiệt độ và áp suất cao, nên thường gặp ở bồn […]
Đo mức két bằng siêu âm TKWL-1600 (Anhui Tiankang) là giải pháp không tiếp xúc, chi phí thấp cho két, bể chứa nước, nước thải, hóa chất ở áp suất thường. Thiết bị phát xung siêu âm xuống bề mặt chất lỏng và tính mức từ thời gian phản hồi. Siêu âm rất hiệu quả […]