Thiết bị đo và giám sát nhiệt độ hầm bảo quản cá trên tàu: cách chọn và lắp đặt

Sơ đồ hệ thống giám sát nhiệt độ hầm bảo quản cá trên tàu: cảm biến không dây, gateway, vệ tinh và đám mây

Giám sát nhiệt độ hầm bảo quản cá là việc đo, ghi và cảnh báo nhiệt độ từng hầm một cách liên tục, suốt chuyến biển. Hầm cá mất lạnh vài giờ là đủ để một chuyến biển tụt hạng từ hàng xuất khẩu xuống hàng chợ. Bài này trình bày cách chọn và lắp một hệ thống đo, ghi và cảnh báo nhiệt độ hầm bảo quản, dựa trên dòng thiết bị LoRaWAN của hãng Milesight.

Sơ đồ hệ thống giám sát nhiệt độ hầm bảo quản cá trên tàu: cảm biến không dây, gateway, vệ tinh và đám mây
Sơ đồ nguyên lý hệ thống giám sát nhiệt độ hầm bảo quản cá: cảm biến không dây, gateway trên tàu, đường truyền vệ tinh và nền tảng đám mây

Vì sao phải giám sát nhiệt độ hầm bảo quản cá liên tục, không chỉ đo tay

Nhiệt độ là thông số duy nhất quyết định cả ba thứ: độ tươi, an toàn thực phẩm và hồ sơ truy xuất. Cá nhóm họ thu ngừ (ngừ, thu, nục, bạc má) sinh histamine khi thân cá vượt 4,4 °C, và histamine không mất đi khi nấu hay cấp đông lại.

Đo tay bằng nhiệt kế cầm tay chỉ cho biết nhiệt độ tại lúc mở nắp hầm. Nó không cho biết đêm qua máy nén dừng bao lâu, đá tan đến đâu, hay hầm số 3 đã ấm lên từ lúc nào. Mỗi lần mở nắp để đo cũng là một lần đưa nhiệt vào hầm.

Hệ thống giám sát nhiệt độ hầm bảo quản cá tự động giải quyết ba việc mà đo tay không làm được:

  • Phát hiện sớm: báo ngay khi nhiệt độ bắt đầu trôi khỏi ngưỡng, lúc thuyền trưởng còn kịp thêm đá hoặc chuyển cá sang hầm khác.
  • Có bằng chứng: biểu đồ nhiệt độ suốt chuyến biển là hồ sơ mà nhà máy chế biến và khách nhập khẩu yêu cầu theo HACCP.
  • Quản lý từ bờ: chủ tàu có nhiều tàu nhìn được tình trạng từng hầm mà không phải gọi bộ đàm.

Ngưỡng nhiệt độ cần kiểm soát trong hầm bảo quản cá

Mỗi phương pháp bảo quản có một vùng nhiệt độ làm việc riêng, và ngưỡng cảnh báo phải đặt theo vùng đó. Bảng dưới là điểm xuất phát; ngưỡng cuối cùng nên chốt theo yêu cầu của nhà máy thu mua.

Phương pháp bảo quảnNhiệt độ làm việcNgưỡng cảnh báo đề xuấtCăn cứ
Ướp đá xay, đá vảy−1 đến +4 °C, mục tiêu sát 0 °CCao: trên +4 °CQCVN 02-01:2009/BNNPTNT, mục 2.5
Nước biển lạnh (RSW, CSW)−1 đến 0 °CCao: trên +2 °C; nghiêm trọng: trên +4 °CHướng dẫn FDA, chương 7: giữ từ 4,4 °C trở xuống
Hầm cấp đôngLõi sản phẩm từ −18 °C trở xuốngCao: trên −18 °CQCVN 02-01:2009/BNNPTNT, mục 2.1.5
Cá ngừ siêu đông (hàng sashimi)−50 đến −60 °CTheo hợp đồng với bên muaThông lệ ngành, không phải quy chuẩn
Biểu đồ ngưỡng nhiệt độ bảo quản cá trên tàu theo từng phương pháp
Vùng nhiệt độ làm việc của hầm ướp đá, nước biển lạnh, cấp đông và siêu đông

Với cá sinh histamine, thời gian từ lúc cá chết đến lúc vào môi trường lạnh cũng bị giới hạn. Hướng dẫn của FDA đặt mốc 6 giờ nếu không khí hoặc nước trên 28,3 °C, 9 giờ nếu thấp hơn, và 12 giờ với cá đã bỏ mang và ruột. Vùng biển Việt Nam phần lớn thời gian rơi vào mốc 6 giờ.

Lưu ý: nhiệt độ không khí trong hầm không bằng nhiệt độ thân cá. Cảm biến treo trên trần hầm phản ứng nhanh với sự cố nhưng đọc cao hơn lõi cá vài độ.

Cấu trúc hệ thống giám sát nhiệt độ hầm bảo quản cá

Một hệ thống giám sát nhiệt độ hầm bảo quản cá gồm năm khối nối tiếp, và điểm mấu chốt là không đặt bộ phát sóng bên trong hầm:

Đầu dò PT100 trong hầm cá → Bộ phát LoRaWAN ngoài vách hầm → Gateway trên nóc buồng lái → 4G hoặc vệ tinh → Nền tảng đám mây, xem trên web và điện thoại.

Sơ đồ 5 khối của hệ thống giám sát nhiệt độ hầm bảo quản cá dùng LoRaWAN
Sơ đồ 5 khối: đầu dò PT100, bộ phát LoRaWAN, gateway, đường truyền 4G hoặc vệ tinh, nền tảng đám mây

Hầm cá là một hộp thép bọc xốp PU, chứa đầy đá và nước mặn. Cả ba đều chặn sóng vô tuyến, nhất là sóng 2,4 GHz của Bluetooth và Wi-Fi. Cảm biến Bluetooth thả trong hầm chạy tốt khi thử trên bờ, rồi mất tín hiệu khi đóng nắp và hầm đầy cá.

Cách làm bền nhất là tách đôi: đầu dò nằm trong hầm, dây cáp đi qua ốc siết cáp kín nước, bộ phát gắn ngoài vách hầm hoặc dưới miệng hầm. Sóng LoRaWAN dải 920 MHz đi vòng qua kết cấu thép tốt hơn nhiều so với 2,4 GHz, nên một gateway trên nóc buồng lái phủ được cả tàu.

Khi tàu ra khỏi vùng phủ 4G, có hai khả năng. Nếu tàu có thiết bị vệ tinh, gateway chuyển sang cổng Ethernet và dữ liệu vẫn về bờ. Nếu không, bộ phát tự lưu số đo và gửi bù khi có mạng, còn thuyền viên đọc số trực tiếp trên màn hình LCD của bộ phát.

6 tiêu chí chọn thiết bị giám sát nhiệt độ hầm bảo quản cá

Thiết bị dùng tốt trong kho lạnh trên bờ chưa chắc sống được một mùa biển. Sáu tiêu chí dưới đây xếp theo mức độ hay bị bỏ sót.

  1. Đầu dò rời, không dùng cảm biến liền khối. Đầu dò chịu lạnh và ngập nước, còn mạch điện tử và pin nằm ở chỗ khô hơn, ấm hơn. Pin lithium tụt dung lượng rõ rệt khi làm việc lâu dưới −20 °C.
  2. Loại đầu dò PT100, vỏ inox cấp thực phẩm. PT100 giữ độ chính xác ở vùng âm sâu; xem thêm bài Pt100 2 dây, 3 dây, 4 dây khác nhau thế nào. Đầu dò số DS18B20 rẻ hơn nhưng sai số lên ±2 °C khi xuống dưới 10 °C, không đủ để phân biệt +2 °C với +4 °C.
  3. Sai số từ ±0,5 °C trở xuống. Đây là mức QCVN 02-01:2009 yêu cầu cho nhiệt kế kho lạnh, và cũng là mức khách hàng chấp nhận trong hồ sơ HACCP.
  4. Cấp bảo vệ theo vị trí lắp. Vị trí hứng nước biển trực tiếp cần IP67. Vị trí có mái che, dưới boong, dùng được IP65. Mọi ốc vít, giá đỡ phải là inox 316 hoặc nhựa.
  5. Bộ nhớ trong và gửi bù. Tàu sẽ mất mạng, đó là điều chắc chắn. Thiết bị phải tự lưu số đo và đẩy lên khi có kết nối lại, nếu không biểu đồ chuyến biển sẽ thủng lỗ.
  6. Pin đủ nhiều mùa biển, thay được tại chỗ. Chu kỳ gửi 10 phút là đủ cho hầm cá; gửi dày hơn chỉ tốn pin mà không thêm thông tin, vì khối cá và đá đổi nhiệt rất chậm.

Chứng nhận EN 12830 là một điểm cộng khi bán hàng sang châu Âu. Đây là tiêu chuẩn cho thiết bị ghi nhiệt độ trong vận chuyển và lưu trữ thực phẩm lạnh.

Giải pháp đề xuất: dòng LoRaWAN của Milesight

Chúng tôi đề xuất Milesight vì hãng có đủ cả chuỗi từ đầu dò đến gateway trong cùng một hệ, và thiết bị hỗ trợ dải AS923 dùng tại Việt Nam. Thông số dưới đây lấy từ trang sản phẩm của hãng.

Thiết bịVai trò trên tàuDải đoSai sốCấp bảo vệPin
TS301 + đầu dò PT100 thực phẩmMỗi hầm một điểm đo, có màn hình LCD đọc tại chỗ−40 đến 125 °C±0,4 °CIP652 × 4.000 mAh, trên 3 năm
TS302 + 2 đầu dò PT100Hai điểm đo: hai hầm liền kề, hoặc không khí và lõi cá−40 đến 125 °C±0,4 °CIP652 × 4.000 mAh, trên 2,4 năm
TS301 + đầu dò PT100 nhiệt độ thấpHầm cá ngừ siêu đông−200 đến 50 °C±0,5 °CIP652 × 4.000 mAh
EM500-PT100Vị trí hứng nước trực tiếp, bồn nước biển lạnh−50 đến 200 °C (bản T200)Theo datasheet của hãngIP6719.000 mAh, khoảng 10 năm
EM300-THBuồng máy lạnh, kho vật tư, không đặt trong hầm đá−30 đến 70 °C±0,3 °C trên 0 °C; ±0,6 °C dưới 0 °CIP674.000 mAh, trên 4 năm

Tuổi thọ pin trong bảng là số thử nghiệm của hãng ở chu kỳ gửi 10 phút, nhiệt độ 25 đến 30 °C. Trên tàu nên tính thấp hơn, vì sóng phải phát mạnh hơn để vượt kết cấu thép.

Các điểm đáng giá của dòng TS301 và TS302 khi dùng trên tàu:

  • Bộ nhớ trong 10.000 bản ghi, tương đương khoảng 69 ngày ở chu kỳ 10 phút, đủ cho một chuyến biển dài không có mạng.
  • Cảnh báo theo ngưỡng và theo tốc độ thay đổi nhiệt độ.
  • Cổng thứ hai của TS302 nhận công tắc từ, dùng để ghi mỗi lần mở nắp hầm.
  • Cấu hình bằng điện thoại qua NFC, không cần máy tính. Có chứng nhận EN 12830.

Gateway đề xuất là UG67: vỏ IP67, làm việc từ −40 đến 70 °C, tiêu thụ khoảng 3,6 W. Máy có sẵn khe SIM 4G, một cổng Ethernet và Wi-Fi, tự chuyển kênh khi một đường truyền mất. Máy chủ mạng LoRaWAN chạy ngay trong gateway, nên hệ thống trên tàu vẫn hoạt động khi không có internet.

Dữ liệu đẩy về bờ qua MQTT hoặc HTTPS. Có thể dùng nền tảng của hãng, hoặc nền tảng bên thứ ba như ThingsBoard, Datacake để dựng bảng theo dõi riêng cho đội tàu.

Cấu hình đề xuất theo cỡ tàu

Số điểm đo quyết định cấu hình, không phải chiều dài tàu. Nguyên tắc là mỗi hầm ít nhất một điểm đo, hầm lớn hoặc hàng giá trị cao dùng hai điểm.

Loại tàuĐiểm đoThiết bịĐường truyền về bờ
Tàu lưới vây, lưới rê, 3 đến 4 hầm đá1 điểm mỗi hầm2 bộ TS302, 4 đầu dò PT100 thực phẩm, 1 gateway UG67SIM 4G; ngoài vùng phủ thì lưu và gửi bù
Tàu câu cá ngừ đại dương, 4 đến 6 hầm2 điểm mỗi hầm: không khí và lõi khối cá1 bộ TS302 mỗi hầm, công tắc từ nắp hầm, 1 gateway UG67Ethernet vào thiết bị vệ tinh của tàu, SIM 4G dự phòng
Tàu dịch vụ hậu cần, hầm cấp đông hoặc nước biển lạnh2 điểm mỗi hầm, thêm đường nước lạnh cấp và hồiTS302 cho hầm, EM500-PT100 cho bồn và đường ống, EM300-TH cho buồng máy lạnh, 1 gateway UG67Ethernet vào thiết bị vệ tinh, SIM 4G dự phòng

Một số chi tiết kỹ thuật cần chốt khi lập dự toán:

  • Nguồn gateway: UG67 nhận 6 đến 12 VDC hoặc PoE 802.3af. Điện tàu thường là 24 VDC, nên cần bộ hạ áp DC-DC có chống nhiễu, hoặc bộ cấp PoE.
  • Tần số: đặt hàng bản AS923 cho cả cảm biến lẫn gateway. Kế hoạch kênh cụ thể cấu hình theo quy định tần số của Việt Nam.
  • Dây đầu dò: cáp tiêu chuẩn dài 1,5 m. Hầm sâu hơn thì đặt hàng cáp dài theo yêu cầu, không tự nối dây vì mối nối làm sai lệch điện trở PT100. Nếu cần đưa tín hiệu về PLC hoặc SCADA trên bờ, tham khảo bộ chuyển đổi Pt100 ra 4–20 mA của Seneca.
  • Dung lượng vệ tinh: mỗi bản tin nhiệt độ chỉ vài chục byte. Cả tàu gửi 10 phút một lần vẫn nằm trong gói dữ liệu nhỏ nhất của nhà mạng.

Lắp đặt, hiệu chuẩn và vận hành hệ thống giám sát nhiệt độ hầm bảo quản cá

Vị trí đặt đầu dò quyết định số đo có ý nghĩa hay không, hơn cả độ chính xác của thiết bị.

  1. Chọn điểm ấm nhất của hầm. Đó thường là góc trên, gần miệng hầm hoặc sát vách buồng máy. Nếu điểm ấm nhất còn đạt thì cả hầm đạt.
  2. Đầu dò thứ hai cắm vào lõi khối cá. Với hầm đá, luồn đầu dò trong ống inox đục lỗ cắm sẵn giữa hầm, để không bị xẻng xúc đá làm gãy.
  3. Đi cáp qua ốc siết cáp inox, bơm keo kín. Lỗ xuyên vách cách nhiệt không kín sẽ đọng đá và phá lớp xốp PU sau vài chuyến.
  4. Gắn bộ phát ở chỗ có mái che, cao hơn mặt boong. TS301 và TS302 là IP65, chịu được tia nước nhưng không chịu ngâm. Vị trí sóng đánh trực tiếp thì dùng EM500-PT100 hoặc thêm hộp bảo vệ.
  5. Đặt gateway trên nóc buồng lái, ăng-ten thẳng đứng. Tránh đặt sát ăng-ten radar và máy thông tin liên lạc. Kiểm tra cường độ tín hiệu từng cảm biến khi nắp hầm đóng.
  6. Hiệu chuẩn bằng điểm đá tan. Nhúng đầu dò vào hỗn hợp đá xay và nước ngọt khuấy đều, số đọc phải là 0 °C. Làm trước mỗi mùa biển và ghi vào sổ.
Mặt cắt hầm cá: vị trí lắp đầu dò nhiệt độ và bộ phát
Vị trí lắp: bộ phát ngoài vách hầm, một đầu dò ở điểm ấm nhất, một đầu dò ở lõi khối cá

Cài đặt cảnh báo nên có hai tầng, kèm thời gian trễ. Cảnh báo kêu mỗi lần mở nắp xúc cá sẽ bị thuyền viên tắt đi trong tuần đầu tiên.

Tầng cảnh báoĐiều kiện, ví dụ cho hầm đáNgười nhậnViệc cần làm
Chú ýTrên +2 °C liên tục 30 phútThuyền trưởngKiểm tra lớp đá phủ, nắp hầm
Nghiêm trọngTrên +4 °C liên tục 30 phútThuyền trưởng và chủ tàuThêm đá, san hầm, ghi biên bản
Mất tín hiệuKhông có bản tin trong 60 phútNgười phụ trách kỹ thuậtKiểm tra pin, gateway, nguồn
Biểu đồ minh họa cảnh báo nhiệt độ hai tầng cho hầm ướp đá
Minh họa cảnh báo hai tầng: mức chú ý ở +2 °C và mức nghiêm trọng ở +4 °C

Sau mỗi chuyến biển, xuất biểu đồ nhiệt độ từng hầm và giao kèm lô hàng. Đây là lúc hệ thống tạo ra giá trị thương mại rõ nhất.

Sai lầm thường gặp

Phần lớn hệ thống hỏng vì lắp sai chỗ, không phải vì thiết bị kém.

  • Thả cảm biến không dây vào giữa hầm đá. Sóng không ra được, pin chết sớm vì lạnh, và thiết bị dễ bị xúc lẫn với cá khi lên hàng.
  • Chỉ đo không khí, không đo lõi. Nhiệt độ không khí nhảy theo mỗi lần mở nắp, sinh cảnh báo giả và không chứng minh được nhiệt độ thân cá.
  • Dùng vật tư thép mạ kẽm. Hơi muối ăn thủng ốc vít và giá đỡ trong một mùa.
  • Cấp nguồn gateway trực tiếp từ ắc quy tàu. Điện áp tàu dao động mạnh khi đề máy và chạy tời, làm gateway khởi động lại liên tục hoặc cháy cổng nguồn.
  • Đặt ngưỡng quá sát, không có thời gian trễ. Cảnh báo dày làm người dùng mất niềm tin vào hệ thống.
  • Không ai được giao trách nhiệm xử lý cảnh báo. Hệ thống chỉ báo; giữ được cá hay không là do quy trình trên tàu.

Câu hỏi thường gặp về giám sát nhiệt độ hầm bảo quản cá

Hầm bảo quản cá cần giữ ở bao nhiêu độ?

Hầm ướp đá giữ thân cá từ −1 đến +4 °C, mục tiêu sát 0 °C. Hầm cấp đông giữ lõi sản phẩm từ −18 °C trở xuống. Cá ngừ hàng sashimi thường giữ ở −50 đến −60 °C theo yêu cầu bên mua.

Tàu ra khơi mất sóng 4G thì dữ liệu nhiệt độ có mất không?

Không, nếu chọn bộ phát có bộ nhớ trong. Dòng TS301, TS302 lưu 10.000 bản ghi và tự gửi bù khi có mạng trở lại. Tàu có thiết bị vệ tinh thì dữ liệu vẫn về bờ theo thời gian thực.

Có nên thả cảm biến Bluetooth trực tiếp vào hầm đá?

Không nên. Vách thép, đá và nước mặn chặn sóng 2,4 GHz, pin cũng yếu nhanh khi ngâm lạnh. Cách bền hơn là đặt đầu dò trong hầm và gắn bộ phát ở ngoài vách hầm.

Kết luận

Một hệ thống giám sát nhiệt độ hầm bảo quản cá làm việc được cần ba điều: đầu dò PT100 đặt đúng điểm ấm nhất, bộ phát nằm ngoài hầm, và thiết bị tự lưu số đo khi mất mạng. Bộ TS301, TS302 và gateway UG67 của Milesight đáp ứng cả ba với sai số ±0,4 °C và bộ nhớ 10.000 bản ghi.

Trước khi chốt cấu hình, cần khảo sát thực tế con tàu: số hầm, phương pháp bảo quản, vị trí đi cáp và thiết bị thông tin sẵn có. Liên hệ với chúng tôi để được tư vấn cấu hình phù hợp cho từng tàu.

Chia sẻ bài viết:

Cần báo giá hoặc tư vấn kỹ thuật?

Để lại thông tin, kỹ sư HOANTRANTDH phản hồi trong 24 giờ làm việc — chỉ cần số điện thoại.

Hoặc gọi/Zalo 0879 848 668 · Email sales@hoantrantdh.com


BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Cảm biến nhiệt độ Pt100 MOSE MST-CT: chọn cấu hình, lắp đặt và kiểm tra

Pt100 dạng cắm là loại cảm biến nhiệt độ thông dụng nhất trong hệ thống HVAC, chiller, dây chuyền thực phẩm, sữa, đồ uống: đo nhiệt độ nước, sản phẩm trong ống và bồn. MOSE MST-CT là dòng cảm biến Pt100 dạng cắm. Bài này hướng dẫn chọn cấu hình (dải đo, chiều dài, kết […]

RTD và thermocouple khác nhau thế nào? So sánh chi tiết và cách chọn

RTD (nhiệt điện trở, phổ biến nhất là Pt100) và thermocouple (cặp nhiệt điện, can nhiệt) là hai loại cảm biến nhiệt độ được dùng nhiều nhất trong công nghiệp. Chúng khác nhau từ nguyên lý đo, dải nhiệt độ, độ chính xác, độ ổn định cho tới cách đi dây. Chọn sai loại có […]

Cảm Biến Nhiệt Độ Là Gì? Pt100, Can Nhiệt Và Cách Chọn Đúng

Cảm biến nhiệt độ là gì? Chuỗi đo nhiệt độ: Pt100 hoặc can nhiệt → bộ chuyển đổi 4–20 mA → PLC/DCS → SCADA Cảm biến nhiệt độ là thiết bị đo nhiệt độ và chuyển thành tín hiệu để đưa về bộ điều khiển, hiển thị hay SCADA. Hai loại phổ biến nhất trong […]

Chat Zalo Gọi 0879 848 668