Lưu lượng kế vortex: nguyên lý xoáy Kármán, đo hơi và khí nén, chọn DN, lắp đặt và so sánh với điện từ, Coriolis

Lưu lượng kế vortex: nguyên lý xoáy Kármán, đo hơi và khí nén, chọn DN, lắp đặt và so sánh với điện từ, Coriolis

Khi cần đo hơi nước cho lò hơi hoặc khí nén cho nhà máy để tính chi phí năng lượng, câu trả lời phổ biến nhất là lưu lượng kế vortex. Nó không có bộ phận chuyển động, chịu nhiệt độ cao (ví dụ Prowirl 200: bản tiêu chuẩn đến 260 °C, bản nhiệt cao đến 400 °C), giá hợp lý và đo được cả hơi, khí, lỏng. Nhưng vortex có một điểm yếu lớn – lưu lượng thấp – mà nếu không hiểu, bạn sẽ mua đồng hồ “đúng DN ống” rồi thấy nó đọc 0 suốt ca đêm. Bài này giải thích nguyên lý, cách chọn DN đúng, bù nhiệt/áp, lắp đặt và so sánh với điện từ, Coriolis, chênh áp.

Cập nhật 02/11/2026 · Trần Xuân Hoàn, kỹ sư tự động hóa · Tính lại bảng dải đo theo vận tốc (sửa cột khí nén bị thấp hơn thực tế gần 10 lần), bổ sung giới hạn tín hiệu ρv² với khí/hơi, đoạn ống thẳng sau van điều khiển và giá theo bảng giá của site.

Nguyên lý: đếm xoáy sau vật cản

Đặt một thanh cản (bluff body) hình thang vào dòng chảy; phía sau nó hình thành chuỗi xoáy tách luân phiên hai bên – hiện tượng đường xoáy Kármán, giống lá cờ bay phần phật sau cột. Tần số xoáy f tỷ lệ thuận với vận tốc: f = St · v / d (St là số Strouhal, gần như không đổi trong dải Reynolds làm việc; d là bề rộng thanh cản). Một cảm biến áp điện hoặc điện dung phía sau thanh cản đếm dao động áp suất do xoáy → vận tốc → lưu lượng thể tích tại điều kiện vận hành. Trong dải Reynolds làm việc, tần số không phụ thuộc khối lượng riêng, độ nhớt, độ dẫn điện, nên vortex đo được hơi, khí, nước, dầu nhẹ; hệ số K (xung/m³) do kết cấu cơ khí quyết định, ổn định nhiều năm nếu thanh cản không bị mài mòn, bám cặn.

Điểm yếu: lưu lượng tối thiểu

Có hai giới hạn ở đầu dưới: (1) số Reynolds – xoáy chỉ tách đều khi dòng đủ rối; sai số công bố thường áp dụng cho Re > 20.000, trong khoảng 10.000–20.000 sai số lớn hơn, và dưới khoảng Re 5.000 xoáy không còn tách tuần hoàn nên đồng hồ cắt về 0; (2) năng lượng tín hiệu – lực xoáy tác động lên cảm biến tỷ lệ với ρ·v², nên khí và hơi áp suất thấp (khối lượng riêng nhỏ) cần vận tốc tối thiểu cao hơn, thường khoảng 2–6 m/s tùy cỡ, hãng và mức độ nhạy cài đặt. Ở đầu trên, với khí còn giới hạn số Mach trong đồng hồ (thường < 0,3). Thực tế: hơi bão hòa trong ống DN80 cần tối thiểu khoảng 100–250 kg/h tùy áp suất; nước DN80 cần khoảng 0,3–0,5 m/s; khí nén 7 barg trong ống DN50 cần khoảng 100–150 Nm³/h. Dải vận tốc của đồng hồ cho tỷ số khoảng 20:1 với chất lỏng và 25–30:1 với khí, hơi; nhưng đường ống hơi và khí nén thường được thiết kế chạy ở vận tốc thấp hơn nhiều so với giới hạn trên của đồng hồ, nên tỷ số dùng được thực tế thường chỉ 10–15:1. Lò hơi chạy 10 % tải ban đêm với ống DN150 thiết kế cho 100 % tải → vortex DN150 không đọc được; phải chọn DN100 hoặc DN80 kèm côn thu – côn mở, kiểm tra tổn thất áp và vận tốc tối đa.

DNHơi bão hòa 8 barg – min / max (kg/h)Khí nén 7 barg, 20 °C – min / max (Nm³/h)Nước – min / max (m³/h)
25≈ 35 / 490≈ 50 / 780≈ 0,9 / 12
50≈ 80 / 2.000≈ 130 / 3.100≈ 2,5 / 50
80≈ 210 / 5.000≈ 330 / 8.000≈ 5,5 / 130
100≈ 330 / 7.900≈ 520 / 12.500≈ 8,5 / 200
150≈ 740 / 17.800≈ 1.200 / 28.000≈ 19 / 450

Giá trị ước tính theo vận tốc khoảng 2,5–60 m/s cho khí/hơi (DN25: từ khoảng 4 m/s) và 0,3–7 m/s cho nước, khối lượng riêng hơi 8 barg ≈ 4,65 kg/m³; Nm³ quy về 0 °C, 1,013 bar. Chỉ dùng để chọn sơ bộ – phải chạy phần mềm chọn cỡ của hãng (ví dụ Applicator của Endress+Hauser) với áp suất, nhiệt độ thực tế trước khi đặt hàng. Lưu ý: vận tốc 60 m/s là giới hạn đo của đồng hồ, không phải vận tốc khuyến nghị cho đường ống hơi.

Bù nhiệt độ và áp suất: thể tích hay khối lượng

Vortex đo thể tích tại điều kiện vận hành. Với hơi và khí, giá trị cần là khối lượng (kg/h) hoặc thể tích chuẩn (Nm³/h), phụ thuộc khối lượng riêng. Ba cách: (1) hơi bão hòa: chỉ cần đo nhiệt độ (cảm biến nhiệt tích hợp trong thân) hoặc áp suất → tra bảng hơi IAPWS-IF97 → khối lượng riêng; đủ cho lò hơi thông thường nếu hơi khô; (2) hơi quá nhiệt, khí nén, khí đốt: cần cả nhiệt độ và áp suất → chọn bản tích hợp cảm biến áp suất (ví dụ Prowirl 200 bản đo khối lượng có áp suất và nhiệt độ tích hợp) hoặc thêm transmitter áp suất, nhiệt độ và tính toán ở flow computer/PLC; (3) khí ở áp suất, nhiệt độ ổn định: nhập khối lượng riêng cố định, chấp nhận sai số khi điều kiện thay đổi. Khối lượng riêng khí tỷ lệ với áp suất tuyệt đối: ở 7 barg (8 bara), áp suất lệch 1 bar đã gây sai khoảng 12–14 % nếu không bù.

Chọn kiểu lắp và lắp đặt

  1. Kiểu mặt bích (flanged) dễ lắp đúng tâm, phổ biến cho hơi; kiểu kẹp (wafer) rẻ hơn, kẹp giữa hai mặt bích, cần định tâm cẩn thận; kiểu chèn (insertion) cho ống lớn (thường DN200 trở lên) với độ chính xác thấp hơn.
  2. Đoạn ống thẳng phía trước tùy vật cản: theo Endress+Hauser Prowirl 200: 15×DN sau côn thu một cấp, 20×DN sau một cút 90° hoặc tê, 25×DN sau hai cút cùng mặt phẳng, 40×DN sau hai cút khác mặt phẳng, 50×DN sau van điều khiển; phía sau 5×DN. Van điều khiển nên đặt sau đồng hồ. Prowirl 200 có chức năng hiệu chỉnh đoạn ống vào (inlet run correction) cho phép rút xuống tối thiểu 10×DN với DN15–150, đổi lại sai số cộng thêm khoảng ±0,5 % – các hãng khác có yêu cầu riêng, phải tra tài liệu.
  3. Đường kính trong ống phải khớp với đồng hồ; dùng ống cùng schedule, gioăng không lấn vào lòng ống; nếu khác, nhập đường kính ống nối để đồng hồ hiệu chỉnh (nếu có chức năng này).
  4. Hơi: lắp đồng hồ sau bộ tách ẩm và bẫy hơi, không đặt ở điểm thấp đọng nước ngưng; với môi chất từ khoảng 200 °C trở lên, lắp ống nằm ngang và quay bộ điện tử xuống dưới hoặc sang ngang (khuyến nghị của Endress+Hauser) để nhiệt không bốc thẳng lên bộ điện tử; cách nhiệt thân và đường ống nhưng không bọc bộ điện tử. Transmitter áp suất, nhiệt độ rời lắp phía sau đồng hồ theo khoảng cách hãng quy định.
  5. Rung ống mạnh (gần máy nén, bơm) có thể tạo tín hiệu giả – cố định ống, chọn bản có xử lý tín hiệu chống rung, đặt low-flow cutoff hợp lý.
  6. Cấu hình: loại môi chất (hơi bão hòa/quá nhiệt/khí/nước), đơn vị, điều kiện chuẩn, áp suất tham chiếu (nếu không đo áp), hệ số K từ nhãn, cutoff.

Vortex so với các công nghệ khác

Tiêu chíVortexĐiện từCoriolisChênh áp (orifice)
Môi chấtHơi, khí, lỏng sạch độ nhớt thấpLỏng dẫn điệnLỏng, khí (đo trực tiếp khối lượng)Hầu hết lỏng, khí, hơi
Sai số điển hình±0,75–1 % (lỏng), ±1–1,5 % (hơi/khí, gồm bù)±0,2–0,5 %±0,05–0,2 % (lỏng), ±0,25–0,5 % (khí)±1–2 % khi lắp đúng ISO 5167
Tỷ số đo10–20:1 thực tế100:1 trở lên50–100:1 trở lên3–5:1 (đến khoảng 10:1 với transmitter tốt)
Tổn thất ápTrung bìnhGần như bằng 0Trung bình đến caoCao (tổn thất vĩnh viễn)
Nhiệt độ tối đaKhoảng 260–400 °C tùy bảnKhoảng 150–180 °C (lót PFA)Khoảng 200–350 °C tùy bảnRất cao (theo vật liệu)
Giá tham khảo20–45 triệu (dòng châu Á), 60–180 triệu (châu Âu)DN80 khoảng 12–35 triệuThường gấp nhiều lần vortex cùng cỡ25–70 triệu (orifice + transmitter + flow computer)
Chọn khiHơi, khí nén, nước nóngNước, hóa chất dẫn điệnCần khối lượng chính xác, dầu, hóa chất, giao nhậnỐng lớn, nhiệt độ rất cao, đã có hạ tầng

Lỗi hay gặp

Đọc 0 ở tải thấp: dưới vận tốc tối thiểu – giảm DN. Đọc lưu lượng khi không có dòng: rung ống, búa nước – cố định ống, bật lọc rung, tăng cutoff. Số hơi sai 10–20 %: không bù áp suất với hơi quá nhiệt, nhập sai áp suất tham chiếu hoặc hơi ướt. Tín hiệu chập chờn: dòng hai pha (nước ngưng trong hơi) – lắp bộ tách ẩm, bẫy hơi phía trước. Sai số sau khi thay ống hoặc sửa đường ống: đường kính trong, đoạn ống thẳng đã thay đổi – kiểm tra lại và nhập thông số ống.

Mua hàng

HOANTRANTDH cung cấp vortex MOSE MSF-VX (bản bù nhiệt độ, áp suất), Endress+Hauser Prowirl, Anhui Tiankang; hỗ trợ tính chọn DN theo lưu lượng min/max thực tế của lò hơi/máy nén, lắp đặt và cấu hình bù. Gửi áp suất, nhiệt độ, lưu lượng min/max và DN ống qua trang liên hệ; xem thêm lưu lượng kế điện từ, đồng hồ đo lưu lượng hơi: vortex hay orifice và hiệu chuẩn flow meter.

Câu hỏi thường gặp

Vortex đo nước thải được không? Không nên – cặn, sợi bám thanh cản làm sai hệ số K; nước thải nên dùng đồng hồ điện từ.

Có cần bẫy hơi trước đồng hồ? Có, nhất là với hơi bão hòa trên đường ống dài: nước ngưng gây sai số, búa nước có thể làm hỏng cảm biến. Nên kết hợp bộ tách ẩm và bẫy hơi phía trước đồng hồ.

Vortex có cần hiệu chuẩn định kỳ? Hệ số K ổn định nên không cần hiệu chuẩn dày; thường kiểm tra 2–3 năm một lần hoặc khi nghi ngờ thanh cản bị mài mòn, bám cặn, kết hợp chức năng tự kiểm tra của thiết bị nếu có.

Tài liệu tham khảo

  • ISO 12764:2017 – Measurement of fluid flow in closed conduits – Flowrate measurement by means of vortex shedding flowmeters
  • ISO 5167-1:2022 và 5167-2 – Đo lưu lượng bằng thiết bị chênh áp (orifice)
  • IAPWS-IF97 – Tính chất nhiệt động của nước và hơi nước
  • Endress+Hauser – Proline Prowirl 200: Technical Information (dải đo, đoạn ống thẳng, bù áp suất – nhiệt độ)

Cần chọn cỡ vortex cho hơi hoặc khí nén? Gửi áp suất, nhiệt độ, lưu lượng min/max (cả lúc tải thấp), DN ống và sơ đồ đoạn ống về sales@hoantrantdh.com hoặc Zalo 0879 848 668.

Bài liên quan: Đồng hồ vortex MOSE MSF-VX đo hơi và khí có bù áp suất, nhiệt độ

Chia sẻ bài viết:

Cần báo giá hoặc tư vấn kỹ thuật?

Để lại thông tin, kỹ sư HOANTRANTDH phản hồi trong 24 giờ làm việc — chỉ cần số điện thoại.

Hoặc gọi/Zalo 0879 848 668 · Email sales@hoantrantdh.com


BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Lưu lượng kế điện từ: nguyên lý, chọn DN, lớp lót, điện cực, lắp đặt đúng và 8 lỗi khiến số đọc sai

Lưu lượng kế điện từ đo nước, nước thải, hóa chất dẫn điện với sai số 0,2–0,5 %. Bài này giải thích nguyên lý Faraday, cách chọn DN, lớp lót, điện cực, lắp đặt, nối đất và các lỗi hay gặp.

SCADA mã nguồn mở FUXA, Rapid SCADA và Ignition: dùng được đến đâu trong nhà máy?

Trả lời nhanh: FUXA và Rapid SCADA là phần mềm SCADA mã nguồn mở, miễn phí bản quyền, phù hợp giám sát quy mô nhỏ và vừa. Ignition không phải mã nguồn mở: đây là nền tảng thương mại của Inductive Automation, cấp phép theo máy chủ. Chọn loại nào phụ thuộc vào yêu cầu […]

Mô phỏng PLC không cần phần cứng: PLCSIM, GX Simulator, CX-Simulator

Trả lời nhanh: Hầu hết phần mềm lập trình PLC đều có công cụ mô phỏng: Siemens dùng S7-PLCSIM trong TIA Portal, Mitsubishi dùng chức năng mô phỏng tích hợp trong GX Works2 và GX Works3, Omron dùng CX-Simulator hoặc trình mô phỏng của Sysmac Studio. Mô phỏng giúp kiểm tra logic trước khi nạp […]

Chat Zalo Gọi 0879 848 668