Đăng ngày · Cập nhật
Bơm vừa thay phớt cơ khí mới được vài tuần đã rò lại, thay đi thay lại mà không hết – đây là chuyện rất nhiều nhà máy nước, xử lý nước thải, hóa chất, thực phẩm gặp phải. Phần lớn trường hợp, phớt hỏng không phải vì phớt kém mà vì bơm đang chạy sai điều kiện hoặc chọn phớt không hợp môi chất. Thay “đúng mã cũ” mà không tìm ra nguyên nhân thì phớt mới sẽ hỏng tiếp. Bài này liệt kê 7 nguyên nhân hay gặp, cách nhận biết qua phớt cũ và cách khắc phục dứt điểm.
Phớt cơ khí làm việc thế nào?
Mục lục
Phớt cơ khí gồm hai mặt phớt được mài cực phẳng: một mặt quay theo trục, một mặt đứng yên trên thân bơm. Lò xo hoặc ống xếp (bellows) ép hai mặt vào nhau, và giữa chúng có một màng chất lỏng chỉ dày vài micromet vừa bôi trơn vừa làm kín. Bất cứ thứ gì làm mất hoặc phá màng chất lỏng này – chạy khô, chất lỏng sôi ngay tại mặt phớt, hạt rắn chen vào giữa, trục rung đảo – đều làm mặt phớt mòn, nứt nhiệt hoặc rò.
7 nguyên nhân làm bơm hay hỏng phớt
1. Bơm chạy khô
Bể hút cạn, van hút đóng, mồi bơm chưa đủ nước… chỉ vài chục giây chạy khô cũng đủ làm mặt phớt nóng đỏ, nứt nhiệt, gioăng cao su chai cứng. Đây là nguyên nhân số một ở trạm bơm nước và bơm chuyển bồn.
2. Bơm chạy khi van đẩy đóng (dead-head)
Khi van đầu đẩy đóng mà bơm vẫn chạy, toàn bộ công suất biến thành nhiệt trong buồng bơm; nước nóng lên, có thể sôi ngay ở mặt phớt và phá màng bôi trơn.
3. Xâm thực (cavitation)
Áp suất đầu hút thấp, đường hút dài, lọc hút bẩn… làm chất lỏng tạo bọt hơi rồi vỡ, gây rung mạnh và tiếng lạo xạo như sỏi trong bơm. Rung này truyền lên trục và phá phớt.
4. Lệch tâm, rung, trục đảo
Khớp nối căn chỉnh kém, bạc đạn mòn, cánh bơm mất cân bằng, chân đế lỏng làm trục đảo – hai mặt phớt không còn áp đều, mòn lệch một bên.
5. Bơm chạy xa điểm hiệu suất tốt nhất (BEP)
Bơm chọn quá to so với nhu cầu, phải tiết lưu bằng van, hoặc chạy lưu lượng quá nhỏ trong thời gian dài sẽ chịu lực hướng kính lớn, trục võng và rung – phớt và bạc đạn cùng hỏng sớm.
6. Chọn sai vật liệu phớt
Mặt phớt carbon chạy với nước có cát, gioăng EPDM gặp dầu, gioăng NBR gặp nhiệt độ cao hay hóa chất mạnh… vật liệu không hợp môi chất sẽ mòn, trương nở hoặc nứt rất nhanh.
7. Lắp đặt sai hoặc thiếu hệ thống làm mát, xả rửa
Mặt phớt dính bẩn, xước khi lắp, chỉnh sai độ nén lò xo, thiếu đường xả rửa (flush) cho chất lỏng bẩn, thiếu làm mát cho nước nóng – phớt tốt cũng không sống được lâu.
Đọc phớt cũ để tìm nguyên nhân
| Dấu hiệu trên phớt cũ | Nguyên nhân thường gặp | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Mặt phớt nứt chân chim, cháy, gioăng chai cứng | Chạy khô, chạy khi van đẩy đóng, chất lỏng sôi ở mặt phớt | Bảo vệ chạy khô/đóng van trong điều khiển, làm mát hoặc xả rửa, mặt phớt phủ cứng |
| Vết mòn lệch tâm, không đều | Lệch tâm, rung, trục đảo, bơm chạy xa BEP | Căn chỉnh lại, kiểm tra bạc đạn, theo dõi rung, đưa bơm về vùng làm việc phù hợp |
| Mặt phớt có rãnh xước sâu | Hạt rắn trong chất lỏng (cát, bùn, cặn) | Mặt phớt SiC/TC cứng, phớt kép, xả rửa sạch |
| Đóng cặn, tinh thể quanh phớt | Chất lỏng kết tinh khi rò ra ngoài | Dùng nước/hơi rửa phía ngoài (quench), phớt kép có dung dịch chặn |
| Gioăng phồng, nứt | Vật liệu gioăng không hợp hóa chất hoặc nhiệt độ | Đổi vật liệu gioăng (FKM, FFKM, EPDM…) hoặc dùng ống xếp kim loại |
Khắc phục dứt điểm: xử lý nguyên nhân chứ không chỉ thay phớt
- Chặn chạy khô và đóng van ngay trong điều khiển: bộ điều khiển bơm thông minh ReliaPump chạy trên biến tần, nhận biết chạy khô, đóng van đầu ra, xâm thực từ chính dữ liệu của bơm và tự bảo vệ – không cần lắp thêm nhiều cảm biến.
- Theo dõi rung trước khi phớt và bạc đạn hỏng: cảm biến rung không dây i-ALERT gắn bằng nam châm, báo sớm khi rung tăng do lệch tâm, bạc đạn mòn hay xâm thực.
- Chọn đúng phớt cho điều kiện thật: phớt cơ khí Flexaseal có loại phớt cắt đôi thay không cần tháo bơm, ống xếp kim loại cho nhiệt độ cao, mặt phủ FlexICE cho nước nóng và bùn áp lực cao.
- Kiểm tra lại biến tần và cài đặt bơm: tần số tối thiểu, thời gian tăng/giảm tốc, chế độ chạy luân phiên – xem biến tần cho bơm nước.
Muốn biết sớm bơm nào đang rung bất thường trước khi hỏng phớt? Xem giám sát rung động cơ, bơm theo ISO 10816.
Câu hỏi thường gặp
Phớt cơ khí bơm dùng được bao lâu?
Nếu chọn đúng và bơm chạy đúng điều kiện, phớt có thể dùng nhiều năm. Phớt hỏng sau vài tuần đến vài tháng gần như luôn có nguyên nhân từ cách chạy bơm, lắp đặt hoặc chọn vật liệu.
Thay phớt mới mà vẫn rò thì do đâu?
Thường do nguyên nhân gốc chưa được xử lý: bơm vẫn chạy khô, rung, lệch tâm, hoặc phớt mới vẫn là vật liệu cũ không hợp môi chất. Cũng có thể do lắp sai, mặt phớt dính bẩn khi lắp.
Có cần tháo bơm để thay phớt không?
Phớt nguyên khối thường phải tháo bơm. Phớt cắt đôi (split seal) thay được tại chỗ, rất có lợi với bơm lớn, bơm trục dài mà dừng máy lâu gây thiệt hại.
Cần thông tin gì để chọn phớt thay thế?
Hãng và model bơm, đường kính trục, chất lỏng (thành phần, có hạt rắn không), nhiệt độ, áp suất buồng phớt, tốc độ quay, loại phớt đang dùng, mô tả kiểu hỏng – kèm ảnh phớt cũ nếu có.
Bơm của anh/chị hay hỏng phớt? Gửi ảnh phớt cũ và thông tin bơm qua Zalo 0879 848 668. Kỹ sư HOANTRANTDH và PlusSmart sẽ chỉ ra nguyên nhân và đề xuất cách xử lý, hỗ trợ từ xa hoặc tại nhà máy. Xem thêm giải pháp bảo trì dự đoán PlusSmart.
Chuyên sâu từ PlusSmart Việt Nam
Cần báo giá hoặc tư vấn kỹ thuật?
Để lại thông tin, kỹ sư HOANTRANTDH sẽ liên hệ trong giờ làm việc.
BÀI VIẾT LIÊN QUAN
Giám sát rung động cơ, bơm, quạt: đo vận tốc rung mm/s, ngưỡng ISO 10816-3, nhận biết mất cân bằng, lệch tâm, hỏng bạc đạn và cách giám sát không dây. Zalo 0879 848 668.
Giải mã hậu tố MM/SS/SC/ST/-T/PN/EIP của switch Moxa EDS-408A, bảng 24 mã, 4 câu hỏi chọn model và mã thay thế. Hàng chính hãng, giao 3–7 ngày.
Cảm biến áp suất Endress+Hauser PMC71B: dải đo 100 mbar–40 bar, chính xác 0,025 %, cách đọc mã và 5 điểm kiểm tra khi thay PMC71. Báo giá 48 giờ.