Đăng ngày · Cập nhật
Động cơ, bơm, quạt hiếm khi hỏng “đột ngột”. Vài tuần đến vài tháng trước khi hỏng, chúng thường rung tăng dần: bạc đạn bắt đầu mòn, khớp nối lệch, cánh quạt bám bẩn mất cân bằng, chân đế lỏng. Giám sát rung động giúp phát hiện sớm những thay đổi này để sửa đúng lúc, thay vì chờ máy dừng giữa ca. Bài này giải thích cách đo rung, ngưỡng đánh giá theo ISO, cách nhận biết lỗi thường gặp và các cách giám sát từ đơn giản đến tự động.
Đo rung động cơ là đo gì?
Mục lục
Với máy quay công nghiệp thông thường, chỉ số hay dùng nhất là vận tốc rung hiệu dụng (RMS), đơn vị mm/s, đo trên vỏ ổ bi theo ba hướng: ngang, dọc và dọc trục. Vận tốc rung phản ánh tốt mức độ “khỏe” chung của máy trong dải tần 10–1000 Hz. Để tìm nguyên nhân, kỹ sư phân tích thêm phổ tần số (FFT) và tín hiệu gia tốc tần số cao để thấy dấu hiệu hỏng bạc đạn sớm.
Ngưỡng rung theo ISO 10816-3 (ISO 20816-3)
Tiêu chuẩn chia máy thành nhóm theo công suất và kiểu nền móng, rồi chia mức rung thành 4 vùng: A (máy mới, rất tốt), B (chạy lâu dài được), C (chỉ nên chạy hạn chế, cần lên kế hoạch sửa), D (đủ gây hư hỏng, cần xử lý ngay).
| Nhóm máy | Nền móng | A/B (mm/s) | B/C (mm/s) | C/D (mm/s) |
|---|---|---|---|---|
| Nhóm 2: 15–300 kW | Cứng | 1,4 | 2,8 | 4,5 |
| Nhóm 2: 15–300 kW | Mềm | 2,3 | 4,5 | 7,1 |
| Nhóm 1: trên 300 kW | Cứng | 2,3 | 4,5 | 7,1 |
| Nhóm 1: trên 300 kW | Mềm | 3,5 | 7,1 | 11,0 |
Quan trọng hơn con số tuyệt đối là xu hướng: một máy đang ở 1,5 mm/s mà tăng lên 3 mm/s trong vài tuần là dấu hiệu cần kiểm tra, dù vẫn chưa vào vùng D.
Nhận biết lỗi thường gặp qua rung
| Lỗi | Dấu hiệu rung điển hình |
|---|---|
| Mất cân bằng | Đỉnh lớn ở tần số quay (1×), mạnh theo hướng ngang/dọc |
| Lệch tâm khớp nối | Đỉnh 1× và 2×, rung dọc trục lớn |
| Lỏng chân đế, lỏng cơ khí | Nhiều hài 1×, 2×, 3×…; rung thay đổi khi siết bu lông |
| Hỏng bạc đạn | Tần số đặc trưng của vòng trong, vòng ngoài, viên bi; gia tốc tần số cao tăng sớm |
| Xâm thực ở bơm | Rung dải rộng, tiếng lạo xạo, thay đổi theo lưu lượng |
| Lỗi điện động cơ | Đỉnh ở 2× tần số lưới; nên kết hợp phân tích dòng điện |
3 cách giám sát rung, từ đơn giản đến tự động
1. Đo định kỳ bằng máy đo cầm tay
Rẻ, dễ bắt đầu: đo theo lộ trình hàng tháng, ghi vào bảng và vẽ xu hướng. Nhược điểm: phụ thuộc người đo, dễ bỏ sót lỗi phát triển nhanh giữa hai lần đo, khó đo máy ở chỗ cao, chỗ nguy hiểm.
2. Cảm biến rung có dây về PLC/SCADA
Cảm biến rung 4–20 mA gắn cố định, đưa về PLC để cảnh báo khi vượt ngưỡng. Phù hợp máy quan trọng đã có tủ điều khiển gần. Nhược điểm là phải kéo cáp, thường chỉ có giá trị tổng, không có phổ để chẩn đoán. Xem cách kết nối PLC với cảm biến 4–20 mA.
3. Cảm biến rung không dây và phân tích từ xa
Cảm biến không dây như i-ALERT gắn bằng đế nam châm, không cần kéo cáp, không dừng máy để lắp; đo rung 3 trục, nhiệt độ và giờ chạy, gửi dữ liệu lên nền tảng để theo dõi xu hướng và cảnh báo. Khi có bất thường, kỹ sư phân tích phổ FFT để chỉ ra nguyên nhân. Đây là cách nhanh nhất để bắt đầu bảo trì dự đoán cho nhiều máy cùng lúc.
Bắt đầu thế nào cho hiệu quả?
- Lập danh sách máy quay quan trọng: dừng máy nào thì dừng cả dây chuyền.
- Ưu tiên máy hay hỏng lặp lại (bạc đạn, phớt) và máy khó tiếp cận.
- Đo mức nền khi máy đang tốt để có điểm so sánh.
- Đặt ngưỡng cảnh báo theo ISO và theo xu hướng của từng máy.
- Khi cảnh báo, kiểm tra theo bảng lỗi ở trên rồi xử lý: cân bằng, căn chỉnh, thay bạc đạn – và đo lại để xác nhận.
Bơm hay hỏng phớt thường đi kèm rung bất thường – xem thêm bơm hay hỏng phớt cơ khí: 7 nguyên nhân và cách khắc phục.
Câu hỏi thường gặp
Rung động cơ bao nhiêu mm/s là bình thường?
Với động cơ 15–300 kW trên nền cứng, dưới khoảng 2,8 mm/s RMS thường được xem là chạy lâu dài được, trên 4,5 mm/s là mức cần xử lý theo ISO 10816-3. Nên so sánh thêm với mức nền của chính máy đó.
Nên đo rung ở đâu trên động cơ?
Trên vỏ ổ bi hai đầu (phía tải và phía quạt), theo hướng ngang, dọc và dọc trục, càng gần ổ bi càng tốt, tránh nắp nhựa hoặc tấm mỏng.
Cảm biến rung không dây có chính xác bằng máy đo cầm tay?
Cảm biến công nghiệp đo đủ chính xác để theo dõi xu hướng và cảnh báo sớm; ưu điểm lớn là đo liên tục, không bỏ sót. Khi cần chẩn đoán sâu, kỹ sư dùng thêm dữ liệu phổ.
Giám sát rung có cần dừng máy để lắp không?
Với cảm biến gắn nam châm thì không. Cảm biến bắt ren hoặc dán keo có thể lắp trong lần dừng bảo dưỡng ngắn.
Muốn thử giám sát rung cho vài máy quan trọng? Gửi danh sách bơm, động cơ, quạt hay hỏng qua Zalo 0879 848 668. Kỹ sư HOANTRANTDH và PlusSmart khảo sát miễn phí và đề xuất cấu hình phù hợp ngân sách.
Chuyên sâu từ PlusSmart Việt Nam
Cần báo giá hoặc tư vấn kỹ thuật?
Để lại thông tin, kỹ sư HOANTRANTDH sẽ liên hệ trong giờ làm việc.
BÀI VIẾT LIÊN QUAN
Bơm thay phớt cơ khí vài tuần lại rò? 7 nguyên nhân hay gặp: chạy khô, đóng van, xâm thực, lệch tâm, sai vật liệu. Cách đọc phớt cũ và khắc phục. Zalo 0879 848 668.
Giải mã hậu tố MM/SS/SC/ST/-T/PN/EIP của switch Moxa EDS-408A, bảng 24 mã, 4 câu hỏi chọn model và mã thay thế. Hàng chính hãng, giao 3–7 ngày.
Cảm biến áp suất Endress+Hauser PMC71B: dải đo 100 mbar–40 bar, chính xác 0,025 %, cách đọc mã và 5 điểm kiểm tra khi thay PMC71. Báo giá 48 giờ.