Đăng ngày · Cập nhật
Hơi bão hòa ở 10 bar(g) nóng khoảng 184 °C. Trong khi đó, màng đo của phần lớn cảm biến áp suất phổ thông chỉ chịu được khoảng 100–125 °C, còn mạch điện tử thường dừng ở 85 °C. Vì vậy, nguyên tắc số một khi lắp cảm biến áp suất cho hơi nóng, lò hơi là: không để hơi chạm vào màng đo. Cách làm tiêu chuẩn là dùng ống xi phông (chữ U hoặc chữ O) được đổ đầy nước trước khi vận hành, cộng thêm van chặn và van ba ngả để thử, xả và thay thế. Phần còn lại là chọn đúng dải đo, khả năng chịu quá áp, và tránh lắp gần bề mặt nóng.
Cập nhật 06/11/2026 · Trần Xuân Hoàn, kỹ sư tự động hóa · Nhiệt độ hơi bão hòa tính theo IAPWS-IF97; đối chiếu QCVN 01:2008/BLĐTBXH, TCVN 6413:1998, EN 837-2 và hướng dẫn lắp đặt của các hãng cảm biến áp suất
Tóm tắt nhanh
Mục lục
- Hơi 1 bar(g) đã 120 °C; 10 bar(g) khoảng 184 °C; 16 bar(g) khoảng 204 °C. Không cảm biến phổ thông nào chịu được hơi chạm trực tiếp.
- Ống xi phông giữ một nút nước ngưng nguội: truyền áp suất nhưng chặn nhiệt. Phải đổ đầy nước trước lần mở van đầu tiên và sau mỗi lần xả cạn.
- Không bọc bảo ôn đoạn xi phông và cảm biến. Đặt cảm biến tránh bức xạ nhiệt từ thân lò, ống khói.
- Chọn dải đo sao cho áp suất làm việc nằm ở khoảng 1/2 đến 2/3 thang đo, chịu quá áp cao, kết cấu màng hàn kín không dùng gioăng.
- Với nồi hơi trên 0,7 bar, áp kế phải được kiểm định và còn hạn theo QCVN 01:2008/BLĐTBXH. Cảm biến điện tử dùng thêm cho điều khiển, giám sát.

Hơi nóng tới mức nào?

Nhiệt độ hơi bão hòa phụ thuộc áp suất. Bảng dưới tính theo bộ công thức IAPWS-IF97, quy đổi sang áp suất dư (bar(g) = bar tuyệt đối − 1,013):
| Áp suất hơi, bar(g) | 1 | 3 | 5 | 7 | 10 | 13 | 16 | 20 | 25 | 40 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nhiệt độ hơi bão hòa, °C | 120 | 144 | 159 | 171 | 184 | 195 | 204 | 215 | 226 | 252 |
Lò hơi công nghiệp ở Việt Nam (dệt nhuộm, thực phẩm, giấy, chế biến gỗ) thường chạy 6–13 bar(g), tức 165–195 °C. Hơi quá nhiệt trong nhà máy nhiệt điện còn nóng hơn nhiều, có thể vài trăm độ. Ở đó, cảm biến luôn lắp qua ống xung dài hoặc màng ngăn có bộ tản nhiệt.
Vì sao cảm biến áp suất hay hỏng trên đường hơi?
- Hơi chạm thẳng vào màng đo. Nguyên nhân thường gặp: không đổ nước vào xi phông khi khởi động, xi phông bị xả cạn sau bảo trì, xi phông bị bọc bảo ôn nên nước trong đó nóng lên, hoặc lắp cảm biến trực tiếp lên ống không qua xi phông. Kết quả là lệch zero vĩnh viễn, màng phồng, dầu điền đầy bên trong bị hỏng.
- Xung áp và búa nước. Khi mở van cấp hơi cho đường ống lạnh, nước ngưng bị hơi đẩy đi với vận tốc cao, tạo ra xung áp vượt xa áp làm việc. Hãy chọn cảm biến có khả năng chịu quá áp cao, mở van từ từ, và lắp thêm bộ giảm chấn (snubber) nếu áp dao động mạnh.
- Bức xạ nhiệt. Cảm biến đặt sát thân lò, đầu đốt hay ống khói có thể bị nóng quá giới hạn điện tử dù môi chất đã nguội.
- Cặn và nghẹt. Xi phông, ống xung bám cặn khiến tín hiệu phản ứng chậm hoặc “đứng”. Cần xả định kỳ qua van ba ngả.
- Chọn sai dải hoặc nhầm đơn vị. Ví dụ nhầm bar với MPa, hay nhầm áp suất tuyệt đối với áp suất dư. Cách phân biệt xem ở bài cách kiểm tra cảm biến áp suất.
Chọn cảm biến áp suất cho hơi nóng
| Tiêu chí | Khuyến nghị |
|---|---|
| Dải đo | Áp làm việc nằm khoảng 1/2–2/3 thang đo. Ví dụ: lò 10 bar(g), van an toàn đặt 11 bar → chọn dải 0–16 bar |
| Chịu quá áp | Càng cao càng tốt (nhiều dòng chịu gấp 2–4 lần dải đo) để chịu búa nước |
| Nhiệt độ môi chất cho phép | Dù có xi phông, vẫn nên chọn loại ≥ 100–125 °C để dự phòng lúc khởi động |
| Kết cấu và vật liệu | Màng và cổng áp inox 316L, kết cấu hàn kín, không dùng gioăng cao su ở phần tiếp xúc |
| Ngõ ra | 4–20 mA (HART nếu cần cấu hình và chẩn đoán từ xa) |
| Môi trường lắp đặt | Vỏ IP65–IP67; nhiệt độ môi trường cho phép phù hợp với nhà lò; cáp chịu nhiệt |
| Kết nối | G1/2B hoặc 1/2″ NPT, đồng bộ với xi phông và van ba ngả |
| Áp suất dư hay tuyệt đối | Áp suất dư cho vận hành lò. Áp suất tuyệt đối cho hơi chân không, bình ngưng, hoặc khi cần bù khối lượng riêng chính xác |
Nhu cầu bù lưu lượng hơi theo áp suất và nhiệt độ được trình bày ở bài đồng hồ đo lưu lượng hơi. Ở đó, sai số áp suất ảnh hưởng trực tiếp tới số kg hơi tính tiền.
Lắp đặt đúng: xi phông, van và trình tự khởi động

- Xi phông chữ U: dùng khi lấy áp từ thành bên của ống và cảm biến đặt cạnh, gắn trên giá đỡ. Xi phông chữ O (đuôi heo): dùng khi lấy áp ở đỉnh ống và cảm biến đặt phía trên. Cả hai kiểu đều làm bằng ống thép hoặc inox chịu áp, phải có cấp áp suất phù hợp với đường hơi.
- Van chặn gốc ngay tại điểm lấy áp. Sau đó là van ba ngả (cho đồng hồ) hoặc manifold 2 van (cho transmitter) để cô lập, xả, kiểm tra zero và thay cảm biến mà không phải dừng lò.
- Đổ nước trước khi mở van: đóng van chặn gốc, đổ đầy nước sạch vào xi phông qua đầu lắp cảm biến, lắp cảm biến, rồi mới mở van chặn gốc từ từ.
- Không bọc bảo ôn đoạn xi phông và cảm biến. Đoạn này cần tỏa nhiệt.
- Hơi trên khoảng 200 °C hoặc hơi quá nhiệt: kéo dài ống xung vài mét để nước ngưng nguội hẳn, hoặc dùng màng ngăn có cánh tản nhiệt hay ống mao dẫn theo hướng dẫn của hãng.
- Đấu dây: đi cáp tránh xa bề mặt nóng, dùng ốc siết cáp kín nước. Sơ đồ đấu dây 2 dây, 3 dây xem ở bài đấu dây cảm biến áp suất 4–20 mA.
Quy định với nồi hơi tại Việt Nam
- QCVN 01:2008/BLĐTBXH (an toàn lao động nồi hơi và bình chịu áp lực) áp dụng cho nồi hơi, bình chịu áp lực có áp suất làm việc trên 0,7 bar, không kể áp suất thủy tĩnh.
- Quy chuẩn này không cho phép sử dụng áp kế chưa được kiểm định hoặc đã quá hạn kiểm định. Việc kiểm tra áp kế phải được ghi vào sổ nhật ký vận hành. Yêu cầu kỹ thuật chi tiết của thiết bị được dẫn chiếu sang các TCVN về nồi hơi.
- TCVN 6413:1998 (nồi hơi cố định ống lò ống lửa, mục 8.3) yêu cầu áp kế có mặt số đường kính ít nhất 100 mm, nối qua ống xi phông hoặc thiết bị tương tự để ống nối luôn đầy nước, áp suất làm việc tối đa cho phép phải được chỉ rõ trên thang đo, và mỗi nồi hơi có đầu nối kèm van để lắp áp kế kiểm tra trong khi lò đang chạy. Trong thực tế, mức áp này thường được đánh dấu bằng vạch đỏ, còn đầu nối kiểm tra thường là van ba ngả. Xem thêm bài áp kế kiểu lò xo.
- Cảm biến áp suất điện tử dùng cho điều khiển đầu đốt, báo động, ghi dữ liệu SCADA. Thông thường nó không thay thế áp kế bắt buộc. Nếu dùng cảm biến cho chức năng cắt an toàn (ví dụ cắt đầu đốt khi quá áp), cần thiết kế dự phòng và thử định kỳ như một thiết bị an toàn.
Lỗi thường gặp và cách xử lý
| Hiện tượng | Nguyên nhân hay gặp | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Cảm biến hỏng lặp lại sau vài tháng | Hơi chạm màng đo: xi phông cạn nước hoặc bị bọc bảo ôn | Đổ nước xi phông, bỏ bảo ôn, kiểm tra trình tự khởi động |
| Lệch zero sau khi lò khởi động | Sốc nhiệt, màng bị biến dạng | Kiểm tra zero qua van ba ngả; lệch lớn thì thay cảm biến |
| Tín hiệu dao động mạnh | Xung áp, búa nước, van điều khiển dao động | Thêm bộ giảm chấn, tăng thời gian lọc tín hiệu, xả nước ngưng |
| Tín hiệu chậm, “đứng” | Cặn nghẹt xi phông, van chặn mở chưa hết | Xả qua van ba ngả, vệ sinh hoặc thay xi phông |
| Màn hình báo lỗi hoặc trôi khi trời nóng | Điện tử quá nhiệt do bức xạ | Dời vị trí, thêm tấm chắn nhiệt, kéo dài ống xung |
Quy trình kiểm tra và hiệu chỉnh: hiệu chỉnh cảm biến áp suất chi tiết.
Câu hỏi thường gặp
Có lắp cảm biến áp suất trực tiếp lên ống hơi được không?
Chỉ khi cảm biến được thiết kế cho nhiệt độ đó, ví dụ loại có bộ tản nhiệt hoặc màng ngăn chịu nhiệt, và nhiệt độ hơi nằm trong giới hạn hãng công bố. Với cảm biến phổ thông, luôn lắp qua ống xi phông.
Ống xi phông có cần đổ nước không?
Có. Ở lần khởi động đầu tiên, xi phông chưa có nước ngưng, nên hơi đi thẳng tới màng đo cho tới khi nước ngưng kịp hình thành. Đổ đầy nước trước khi mở van là cách đơn giản nhất để tránh hỏng ngay từ đầu.
Nên chọn xi phông chữ U hay chữ O?
Tùy hướng lấy áp. Lấy áp ngang và cảm biến đặt cạnh thì dùng chữ U. Lấy áp ở đỉnh ống và cảm biến đặt phía trên thì dùng chữ O. Hiệu quả bảo vệ như nhau nếu được đổ đầy nước và không bọc bảo ôn.
Lò hơi 10 bar nên chọn cảm biến dải bao nhiêu?
Thường chọn 0–16 bar. Áp làm việc 10 bar nằm khoảng 62% thang đo, vẫn còn dư cho lúc van an toàn tác động và các xung áp ngắn.
Hơi nước có cần cảm biến áp suất tuyệt đối không?
Thông thường dùng áp suất dư. Áp suất tuyệt đối dùng cho hơi chân không, bình ngưng, hoặc khi hệ thống tính lưu lượng khối lượng cần độ chính xác cao.
Tài liệu tham khảo
- IAPWS-IF97 – Công thức công nghiệp tính tính chất nhiệt động của nước và hơi nước
- QCVN 01:2008/BLĐTBXH – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn lao động nồi hơi và bình chịu áp lực
- TCVN 6413:1998 – Nồi hơi cố định ống lò ống lửa cấu tạo hàn, mục 8.3 (áp kế)
- EN 837-2 – Áp kế: khuyến nghị chọn và lắp đặt
- Hướng dẫn lắp đặt cảm biến áp suất cho hơi nước của các hãng (WIKA, Endress+Hauser, Siemens, Danfoss)
Bài liên quan: Đồng hồ vortex MOSE cho hơi · Cảm biến áp suất · SCADA mô phỏng nhà máy nhiệt điện
Cần báo giá hoặc tư vấn kỹ thuật?
Để lại thông tin, kỹ sư HOANTRANTDH phản hồi trong 24 giờ làm việc — chỉ cần số điện thoại.

BÀI VIẾT LIÊN QUAN
Gauge đo so với khí quyển, absolute so với chân không, differential đo chênh giữa hai điểm. Bài này giải thích bằng ví dụ, hướng dẫn chọn dải đo, vật liệu màng, kết nối và tín hiệu cho cảm biến áp suất.
Muốn biết cảm biến áp suất còn tốt hay đã hỏng, chỉ cần đồng hồ vạn năng, một bơm tay và một đồng hồ áp suất chuẩn. Quy trình gồm sáu bước: Xem đầu nối và màng đo. Đo điện áp nguồn tại chân cảm biến. Đo tín hiệu ra khi đã xả hết áp […]
Cảm biến áp suất (pressure sensor, pressure transmitter) là thiết bị biến áp suất của chất lỏng, khí hoặc hơi thành tín hiệu điện – phổ biến nhất là 4–20 mA – để PLC, biến tần hoặc màn hình đọc và điều khiển. Chọn đúng cảm biến áp suất cần năm thông tin: dải đo, […]